Río Xallas

Final

2009-03-15T07:57:00.000-07:00

Como poidestedes comprovar aumentamos un pouco o índice, agora é:
1. Presentación
2.Esquema
3. Situación e Xeografía:
3.1 Santa Comba
3.2 Zas
3.3 Mazaricos
3.4 Dumbría
4. Introducción
4.1Características xerais da hidrografía galega
4.2Límites da cunca
4.3 Pérfil lonxitudinal
4.4 Aspectos xeomorfolóxicos
5.Curso do Río Xallas
5.1 Nacemento
5.2 Curso do Xallas
5.3 Muíños
5.4 Praias fluviais
5.5 Afluentes
5.6 Centrais
5.7 Balsa
5.8 Desembocadura
6. Aproveitamentos enerxéticos
6.1 Enerxía eólica
6.2 Enerxía hidraulica
6.3 Ferroatlántica
7. Construccións importantes
7.1 Cruceiros
7.2 Dolmens
7.3 Muíños
8. Rutas
8.1 Interese turístico
9. Mitos e lendas
10. Cotos
10.1 Fauna
10.2 Rexime de pesca
11. Flora

Pois con isto damos por rematado o noso proxecto de investigación sobre o río Xallas, esperamos que sexa do voso agrado e descubrisedes cousas novas sobre esta comarca, ó igual que nos pasou a nós.

Fraga de Anllares

2009-03-10T04:28:00.001-07:00

En Mazaricos podemos descubrir a fraga máis occidental de Europa. A fraga de Anllares ten máis de 60 Ha dunha beleza tan inhumana que a fixo aspirar á condición de parque natural. A devesa de Anllares está pegada ó río Xallas, e malia que lle cortaron moitos carballos hai anos aínda ocupa unha extensión notable e homoxénea, como se aprecia se a divisamos dende o outro lado do río ( do lado de San Crimenzo). Os plebeos eucaliptos ( eucalyptus globulus) Mazaricos foron plantádos no medio dunha auténtica revolta popular que mesmo lle custou a vida a un veciño de Eirón e feridas a outros dous aló polo ano 1963, cando o franquismo impuña a súa política forestal pola zona. O estado incautou os montes que non tivesen valado nin tivesen rexistrados. Conta Don Ramón Villares en Galicia século XX, que era terra da desamortización, de uso veciñal dende que fora retirada ó clero e que os veciños impediron ata en dúas ocasións que as máquinas entrasen no monte. Na 3ª ocasión ca presenza da garda civil conseguirono, pero houbo tiros. Os tres homes que sufriron feridas de bala estaban a 70 metros de distancia, según o informe dos gardas e morreron ó día seguinte.

Carballo anano

2009-03-10T04:26:00.001-07:00

O carballo anano (Quercus lusitanica) que medra nas abas do Monte Pindo é unha especie protexida polo Catálogo Galego de Especies Amenazadas, no que figurará coa categoría de "vulnerábel". Este acordo foi tomado o día 25 de setembro do 2.008 no Observatorio Galego da Biodiversidade en base a unha iniciativa de ADEGA avalada por diversos expertos e institucións científicas do país.

Agora este acordo do Observatorio Galego terá que ser formalizado pola Dirección Xeral de Conservación da Natureza pertencente á Consellería de Medio Ambiente.

O carballo anano é unha especie arbustiva que medra no suroeste da Península Ibérica e máis en Marrocos. En Galicia existe unha pequena poboación illada nas abas do Monte Pindo (Carnota) que se sitúa a 500 km da poboación máis cercana da mesma especie. Esta característica singular da súa distribución xeográfica chamada polos biólogos "disxunta" é a que determina que esta especie fora proposta como especie protexida.
O carballo anano é a primeira especie que se incorpora ó Catálogo Galego de Especies Ameazadas despois da súa aprovación no 2.007. Non entanto, existen moitos máis candidatos a formar parte da flora e fauna ameazada de Galicia. A maior dificultade que presentan as novas incorporacións a este Catálogo é a carencia de datos, sobre todo no aínda descoñecido mundo dos insectos onde se estima que en Galicia aínda hai por descubrir moitas especies novas para a ciencia.
A declaración como especie protexida implica que queda prohibido danar ás plantas e que deberá elaborarse un Plano de Conservación da especie que se agarda que sexa efectivo para aumentar o número de exemplares e mellorar a súa conservación.
Do mesmo xeito, ADEGA solicitará a declaración da área de distribución desta especie e do propio Monte Pindo como Monumento Natural, Paisaxe Protexida ou outra figura de protección ambiental que sirva ademáis de para garantir a conservación dos seus valores naturais, para promover o enorme interese ecoturístico e cultural desta privilexiada paraxe.

Réximes de pesca no río Xallas

2009-03-10T04:21:00.001-07:00

Troita común ( Salmo trutta fario):

Datas hábiles: 3º domingo de marzo – 15 de agosto

Cota de capturas: 5 exemplares/ pescador / día

Talla mínima: 23 cm

Cebos prohibidas a pesca con ovas de peixe, peixe vivo, morto ou en anacos.

Boga ( Chondostroma duriense):

Días hábiles: 3º domingo de marzo- 15 de agosto

Cota de capturas: sen cupo

Talla mínima: sen talla

Cebos: prohibida a pesca con ovas de peixe, peixe vivo, morto ou en anacos.

Cangrexo roxo (Procambarus clarkii):

Días hábiles: 3º domingo de marzo – 15 de agosto.

Cota de capturas: sen cota nin talla

Artes: máximo 10 reteis / pescador

* Artes (todas as especies): Máximo de 2 canas por pescador.

Troita

2009-03-10T04:19:00.003-07:00

Nome cientifico:Salmo trutta

Familia.:Salmoninae (Salmonidos).

Tamaño e Peso:É unha especie de talla media que non adoita superar os 60 cm e pode chegar ata os 8 kg de peso.

Nomes comúns:

Castelán: trucha común ou pintona.

Galego: troita

Catalan: truita comuna.

Frances: truite de riviere

Ingles: brown trout.

Trazo e coloración:Corpo afundido,xusto por diante da aleta caudal:a mandibula superior chega máis ala do ollo. Pintas vermellas no costado (dependendo de se a auga ten máis ferro ou máis cal, as pintas serán máis vermellas ou máis negras). Aleta adiposa preto da aleta caudal, mancha negra xunto do ollo, bastante caracteristica. A femia ten dous orificios anales, mentres que o macho só ten un, as escamas son pequenas e visibles, a cantidade e a calidade de alimento do lugar onde evolucionan, asi como o tamaño do espazo fisico onde habitan, teñen unha marcada influencia sobre o desenvolvemento da troita; podendo desenvolver velocidades de natación duns 35 km hora.

Distribución: na península iberica, localízanse en case todas as cabeceiras fluviais da metade norte, na conca alta do segura, cabeceira do Guadalquivir e Serra Nevada.

Habitat: A pintona nace nas zonas altas dos rios, onde o auga é limpa e oxixenada, necesita entre 6 e 8 centimetros cúbicos de oxixeno por litro de auga, para cumprir as súas esixencias respiratorias.logo coa madurez, vai baixando o rio para aposentarse e protexer a súa zona de caza, ao ser moi territorial, ataca a calquera intruso ou ata a membros da súa mesma especie á hora de defender o seu territorio; os momentos mais activos para a troita son a saída do sol e a posta, é cando mais eclosions de insectos hai, dependendo do lugar, pode comer a calquera hora, de día ou de noite; a súa alimentación principalmente é a base de: larvas de insectos acuaticos, peixes, ras e de troitas máis pequenas e calquera insecto que caia á auga ou sexa arrastrado por ela. A súa reprodución prodúcese xeralmente entre novembro e decembro, coa temperatura da auga entre 4 e 10 grados, a femia escava un pequeno oco na grava e deposita os ovos e a continuación o macho fecundaos (entre 1000 e 2000 ovos por quilo de troita); logo de 40 días e o auga a uns 10 grados, nacen os novos alevíns.

Boga

2009-03-10T04:19:00.001-07:00

A boga (Chondrostoma duriense) é do xénero dos Chondrostoma e a súa forma e aspecto recordan ós do condrostoma común, pero a boga é máis pequena. Distínguese igualmente do condrostoma común por varios carácteres anatómicos e morfológicos: radios espinosos menos numerosos na aleta anal, menor numero de escamas na liña lateral e sobre todo unha boca en forma de ferradura.O dorso é verde oliva e os flancos branco plateado, xeralmente cunha raia lonxitudinal escura, gris dourada por enriba da liña lateral. A boga aparece sobre todo en ríos pequenos de augas limpas e cursos relativamente tranquilos. Vive en bancos, particularmente numerosos durante o inverno, época na que se despraza a augas profundas. Na primaveira, os bancos migran cara os lugares de desove situados nos tramos superiores dos ríos, sobre un fondo de pedras. Estas zonas atópanse sempre a maior altura que as do condrostoma común. A boga é importante como compoñente da alimentación dos depredadores e ás veces como obxecto da pesca deportiva.
En Estremadura existe unha variedade de boga endémica da conca do río Guadiana. A boga do Guadiana (Chondrostoma polylepis willcommii) é unha das variedades máis grandes chegándose a pescar exemplares de máis de medio kilogramo.

Cangrexo americano

2009-03-10T04:18:00.001-07:00

A modo de curiosidade comentamosvos isto sobre o cangrexo americano Austrapotamobius pallipes , unha enorme praga.

O cangrexo vermello ou cangrexo americano comezou a introducirse en España nos anos sesenta co obxetivo de producilo para a súa introducción no mercado da alimentación. Os primeiros intentos non tiveron demasiado éxito e non foi ata 1973 cando unha partida introducida dende o estado norteamericano de Louisiana comezou a reproducirse según os deseos dos introductores. O seu tamaño acada os 10 cm dende a cabeza ó telson. A coloración varía dende a avermellada á gris azulada. Caparazón cefalotorácico con numerosas espiñas en ambos lados da sutura cervical. Cabeza con dous bordes converxentes. A súa alimentación é omnívora.

A reproducción comeza coa fecundación, en outono, da femia, polo macho. Os ovos, ó redor dun centenar permanecerán plegados ós pleópodos da nai. En primaveira eclosionarán os ovos e aparecerán pequenos cangrexos similares á nai. Máis de 40 anos despois dos primeiros intentos de introducción, a realidade é ben distinta. O cangrexo americano é un gran depredador e non ten á súa vez depredadores naturais que manteñan a súa poboación controlada, co cal a poboación non parou de medrar en todos os anos ata niveis que nalgúns casos representa un problema: desaparición de especies autóctonas e doutras especies de anfibios a causa da súa voracidade, problemas para os agricultores nos arrozáis, desaparición de especies vexetais a causa dos túneles que o cangrexo excava para vivir...Non conforme con este lamentable dano, resultou que era portador da afanomicosis.

Cotos

2009-03-10T04:17:00.001-07:00

Actualmente o coto de Xallas atópase vedado debido o vertido de lodos de A Fervenza. Este ano fixéronse estudios de poboación con pesca elécrica en ámbolos dous cotos co fin de establecer os plans de xestións. Os peixes pescables no río Xallas son:

O salmón
A troita
A boga
O cangrexo de río

En vindeiros posts comentaremosvos a bioloxía destes animais e o réxime de pesca.

Brandomil

2009-03-10T04:16:00.001-07:00

Resulta que por Brandomil pasa unha vía romana, así nolo conta un cartel informativo que se atopa no merendeiro da praia fluvial. Que dí o seguinte:

A vía XX era unha vía Romana que enlazaba Braga con Lugo pasando por Brigantium. Até Caldas de Reis ( Pontevedra) coincidía coa vía XIX, despóis separábase para ir máis preto da costa, de aí a denominación per loca marítima.
En Brandomil estaría situada unha mansio, que podía ser Glandimiro ou Ad Duos Pontes, que aparecen citadas no chamado itinerario de Antonino.
Entre os diversos achados atopados neste lugar hai que destacar as inscricións, todas teñen nomes latinos, non indíxenas, o que quer dicir que a xente que vivía en Brandomil viña de fóra de Ballaecia, eran cidadáns romanos ou latinos, que estarían ligados á administración imperial e ó control das explotacións minerais que había nos arredores.
A calidade das pezas atopadas fan pensar ós arqueólogos de que este era unha poboación con gustos máis urbanos e que tiñan pouco que ver co mundo rural circundante. Todo indica que era un centro importante da romanización polo s. IV D.C.

O Combate de Dumbría

2009-03-10T04:13:00.002-07:00

Inspirándose tal vez no fantástico relato que aporta Benito Viccetto na súa "Historia de Galicia" sobre a batalla entre as huestes de Céltigo e Noerio, á ribeira do Xallas, compuxo Eduardo Pondal un dos seus últimos poemas, " O combate de Dumbría".

Intrépitos galegos que
dende antigos días sobre a
fronte levades a estrela
vespertina, se queredes
ser fortes nas épicas
porfías, lembrádevos
do rudo combate de Dumbría.
...
Aos vosos nobres fillos
relembrar noite e día os
feitos denodados da vosa
xente antiga; recordade
decote os seus feitos i
ousadías, ¡Recordade o
famoso combate de
Dumbría!

O rexurdir de Alcaián

2009-03-10T04:12:00.011-07:00

Indagando un pouco sobre a lenda da lagoa de Alcaián chegamos á conclusión de que se a lenda fose certa, Xesucristo non estivo de todo atinado cando dixo “e nunca arriba volverás” referíndose á vila de Alcaián.

Debido ás canles feitas na lagoa ó abriren alí unha mina de titanio e rútilo sobre os anos corenta a lagoa secou e nas escavacións que se levaron a cabo, apareceron restos arqueolóxicos dun poboado paleolítico. Alcaían foi un dos primeiros asentamentos humanos en Galicia.

O mito de Alcaián

2009-03-10T04:11:00.001-07:00

A lagoa de Alcaián está situada na parroquia de Seavia (concello de Coristanco) tamén recibe o nome de Braña Rubia, esta denominación débese á cor do terreo que é vermello debido ós sedimentos de arxila alí acumulados durante o período cuaternario. A Braña Rubia aporta auga ó rio Mira que é o primeiro afluente importante do rio Xallas.

Sobre esta lagoa existe unha curiosa lenda que afirma que baixo as súas augas habia unha gran vila, a vila de Alcaián.

A lenda conta que nunha noite de treboada entraron na vila dous forasteiros solicitando refuxio e comida. Os habitantes de Alcaián negándose a covixar ós dous homes céivanlle os cans botándoos deste xeito da vila. As dúas persoas eran Xesucristo e un dos seus apóstolos.

Cando estaban a sair da vila Xesucristo dase a volta e levantando a voz di:

Adeus vila de Alcaián

Que me encirraches os cans

Afundiraste

E nunca arriba volverás.

Dise pola zona que en ocasións chéganse a escoitar os ladridos dos cans, o canto dos galos e ata mesmo o repenicar das campás dese pobo soterrado polas augas, Alcaián.

Interés turístico, Dumbría

2009-03-10T04:09:00.000-07:00

Son abundantes os ríos do municipio nos que se practíca a pesca deportiva da troita, o reo e o salmón, especialmente no Xallas, no que se celebran concurridos concursos de pesca. Tamén se practíca caza menor.
Hai algúns castros que aínda se poden descubrir ou sospeitar. O que conserva mellor a súa forma circular, cos muros de protección, ainda que sin habitantes, é o de Regoelle, na parroquia de Olveira, ó borde mesmo da carretera que se dirixe de Ponte Olveira a Baíñas. Localízase facilmente por ter un poste de alta tensión dentro do seu recinto. Próximo a él, pero en terreos do Municipio de Vimianzo están os maiores dólmes galegos, Pedra da Arca.
Outro grupo de castros atópanse no monte Pedriña, pero foi desfeito ó construírse unha fábrica dependente da de Carburos Metálicos de Brens. Un dos recintos foi aproveitados para a construcción dos depósitos de auga. Na ladeira do monte Logoso, preto do lugar de Brasal (parroquia de Buxantes), localízase unha curiosa pedra oscilante. Dita parroquia ten unha bonita igrexa barroca cunha alta torre.
Dende o punto de vista paisaxístico, o lugar máis interesante é Ézaro, onde se da un fenómeno xeográfico pouco frecuente: a desembocadura dun río en fervenza sobre o mar. Tamén son moi acolledores os pintorescos tramos do Xallas, pasada a presa da Fervenza, en Ponte Olveira e fronte ó lugar de Campelo, onde se desenrola a Devesa de Anllares, que pertence ó municipio de mazaricos.

Interés turístico, Mazaricos

2009-03-10T04:08:00.001-07:00

Aquí vos mostramos as cousas de interese turístico dos distintos concellos:
Os principais atractivos turísticos son os que se desprenden dos seus paisaxes de val e montaña, donde se ven con frecuencia cañas e escopetas. Practícase a pesca deportiva no Xallas e os seus afluentes, abundantees en troita, reo e salmón, onde se celebran concurridos concursos de pesca.
Tamén no aspecto paisaxístico e ecolóxico é digna de mencionarse a Devesa de Anllares. Na ribeira esqueda do Xallas, entre outros lugares de Campelo e Castelo desenvolvese unha fermosísima carballeira dunhas 50 hectáreas, lindando coas augas do río durante un par de kilómetros. Apenas se ven máis especies que o noble carballo e o seu tradicional sotobosque, con algúns álamos e olmos mollando os pes no río.
Varias ermitas atópanse perdidas en lugares apartados e remotos do municipio, excepto a de San Xosé, que está ó borde da carretera, en Val. Entre aquelas a máis célebre é a da Virxe do Monte, onde se convoca unha concurrida romería, A Romaxe, o último domingo de agosto.
O nome do concello parece vir dun tipo de paxaros coñecidos en Galicia co nome de Mazaricos, aves limícolas de talla mediana, fáciles de ver pero difíciles de cazar por ser moi arisca e asustadiza. Das tres especies que se coñecen, a que foi vista no térmo municipal é o Mazarico Curlí ( "Nemenius Arquata"). de largo pico, que habita preto da costa e emigra no inverno cara o interior.

Ruta do Ézaro

2009-03-10T04:06:00.002-07:00

O río Xallas percorre todo o municipio de Dumbría dende o embalse da Fervenza para desembocar no Ézaro nunha fervenza duns cen metros, feito insólito e que o convirte no único río de Europa con esa característica. O pozo formado pola forza da auga chega ata os 16 metros de profundidade habendo causado gran impresión ós visitantes durante séculos.
A canalización do río e a costrucción do embalse de Santa Uxía cerrou este salto por motivos económicos. Na actualidade a central hidroeléctrica solo permite ver este fenómeno abrendo as súas portas unha hora os domingos.
Aínda que non poidamos contemplar este feito, merece a pena subir ó Mirador. Antes de cruzar a ponte do Ézaro, tomamos á esquerda unha estreita e empinada carretera que nos leva ata o mirador do mesmo nome. Alí podemos contemplar en todo o seu explendor a ría do Ézaro coa desembocadura do Xallas e as faldas do imponente Monte Pindo, que nos mira desafiante durante toda a etapa.

Camiño de Santiago

2009-03-10T04:06:00.001-07:00

O tramo do camiño de Santiago - Fisterra - Muxía atravesa o municipio de Dumbría. Entra por Ponte Olveira, atravesa Buxantes e sae en Cee por San Pedro Mártir. Unha alternativa do Camiño sae de Olveira xunto a unha fonte con lavadeiro e segue a pista do Vao do Couso, que bordea os estreitos embalses de Olveira e Castrelo.

Rutas por Ferroatlántica

2009-03-10T04:05:00.001-07:00

A fábrica de Carburos Metálicos ( Ferroatlántica) surxe, á maneira do inferno de Dante, como unha última proba antes de chegar ó Océano. A 5 km atópase a capital do municipio de Dumbría, coa súa parroquial barroca, boa rectoral restaurada e diversos servizos. Dende a carretera que baixa a Cee, fronte á porta da factoría, parte o Camiño Real.

Seguindo esta carretera, a 1.500 m. está señalizado o desvío ó embalse de Santa Uxía, excelente mirador sobre Ézaro, os montes de O Pindo e a desembocadura, en fervenza, do río Xallas. Por zonas de monte baixo chega ó emblemático cruceiro de Marco do Couto.
Pouco despóis desta encrucixada (pola esquerda pode visitarse a elegante igrexa barroca de San Pedro de Buxantes, atribuida ó ceense Domingo Antonio de Andrade), o camiño bifurcase. Cara o norte avanza, dereito por Pedras Loiras e polas "brañas" de Fonte Romeu, o Camiño Real. Seguindo cara o Sur, aproximamonos á ermida de A Nosa Señora das Neves, coa súa Fonte Santa. Restaurado en 1.997, ademáis dun agradable atrio arbolado, o santuario dispón dun cruceiro e dun manantial. A romería ten lugar cada 8 de setembro. Fose cal fose o camiño elexido, acabase chegando á outra ermida, a de San Pedro Mártir, que tamén conta co seu campo das festas e fonte santa que cura reuma , dores de pés e verrugas. Dende este lugar, situado xa no municipio de Cee, a ruta encamiñase cara o sur.

Rutas dos Saltos, Mazaricos

2009-03-10T04:03:00.001-07:00

Mostramosvos agora catro rutas que se poden facer ó caron do Xallas:

"A ruta dos saltos", moi atractiva, ofrecenos unha excursión ata Campelo, o monte autóctono residual da devesa de Anllares, e as ribeiras do troiteiro Beba, que conflue en Colúns co Xallas. Unha pista forestal segue o antigo camiño medieval. Preto queda a aldea do mesmo nome, dende a que se alcanza a de Hospital, antigamente Hospital de Lagoso. Do outro lado da montaña podese visitar a curiosa pedra oscilante de Brasal.

Cruceiros, Dumbría

2009-03-10T03:57:00.000-07:00

No concello de Dumbría é o do Ézaro o exemplar máis destacado de entre os seus cruceiros. Está situado no camiño de baixada á igrexa parroquial de Santa Uxía e no grave perigo de desaparición pola progresiva despoboación do lugar e as obras que alí realizan. Ten unha mesa ou "pousadoiro", fuste cilíndrico, amplio capitel, cruz con figuras ben talladas e é de apreciable antigüidade.

Cruceiros, Mazaricos

2009-03-10T02:51:00.001-07:00

En Mazaricos son citables de maneira especial dous exemplares de estilo e época ben diferenciados. En Colums, ó borde do río Beba, hai un exemplar sencillo, ben ubicado e de especial encanto. O outro está situado sobre o cauce do mesmo río, a poucos metros dunha ponte por onde pasa a carretera de Pino de Val a Paxareiras, nun paraxe frondoso e apartado. Este é un "descendemento" : na súa cruz está representado o momento no que desenclavan do madeiro, para baixalo, o corpo morto de Cristo. É un traballo en pedra moi meritoso pois a escaleira e personaxes que alí vemos están tallados nun bloque de pedra único. Trátase dunha obra do ano 1891 e " a devoción de Pedrez de Lema", según se lee no seu pedestal.

Dolmen de Corveira

2009-03-10T02:49:00.000-07:00

Agora vamosvos comentar tres construccións importantes que se atópan preto das ribeiras do río Xallas.

Nun prado próximo á carretera de Santa Comba a Pino de Val, preto da aldea de Corveira, parroquia de Eirón, atópase o dolmen chamado Mina de Perxubeira, nunha mámoa na que se comezaron a realizar excavacións no ano 1.977. O monumento megalítico, que forma parte dunha necropolis de catro túmulos e que data do terceiro milenio antes de Cristo, ten unha cámara poligonal e corredor corto. Ó facer as excavacións foron atopados diversos restos entre os que destacan unha colección de cerámica.

Enerxía hidroeléctrica

2009-03-10T02:48:00.005-07:00

É sabido por todos que o desnivel que ten o río Xallas ó longo do seu curso é moi explotado por encoros para a obtención de enerxía.
O Xallas conta con seis centrais hidroeléctricas no seu curso, entre elas están:
a da Fervenza, Castelo, a Balsa, Ponteolveira, Santa Uxía e a do Ézaro.
Todas elas producen uns 133.000kw de potencia, son propiedade de Ferroatlántica que as emprega para abastecerse de enerxía, aínda así e pouca e precisa comprala restante a Fenosa.
Das centrais xa comentamos moito anteriormente polo que non imos repetir o mesmo.

Ferroatlántica

2009-03-10T02:48:00.003-07:00

É moi difícil ver outra cousa conforme un se aproxima á fábrica, pero paga a pena apartar os ollos dela: está a cincocentos metros dun antigo Camiño Real que na beira garda a chamada Pedra Ancha; según os naturais da zona, é un dos petróglifos máis importantes de Galicia. As incriscións gravadas no granito da pedra están datados na Idade de Bronce (1800 - 700 a. C.) Reproducen puñais e alabardas.

Os chuciños e os coitelos que debuxaran os devanceiros fan de escolta para a factoría "fumeadora" que leva máis dun cuarto de século funcionando onda eles. Coñecida como a fábrica de Dumbría, esta nave está no Hospital de Lagoso, cerca de onde se bifurca a ruta xacobea Fisterra - Muxía; forma parte como un todo do proceso de produción da de Brens ( Cee) , a 10 quilómetros, de feito para Ferroatlántica trátase dun mesmo centro de produción con cinco fornos. A planta de Brens fora feita hai un século para a fabricación de carburos. No ano 2002 traballaban aquí 236 persoas entre fixos e eventuais; cen menos ca dez anos antes.
As minicentrais do Xallas creáronse para suministrarlle enerxía exclusivamente. Segundo fontes da factoría non producen a electricidade suficiente para as fábricas e teñen que mercar electricidade. Ferroatlántica só lle vende electricidade sobrante da cunca do Xallas a Unión Fenosa cando as fábricas de Brens e Dumbría paran pola noite.
Negaban, por certo, que os seus residuos contivesen metais pesados, como se queixan por veces os mariscadores de Cee. En marzo do 2005 deulles en cambio por recoñecer que a contaminación por hidrocarburos da ría de Corcubión era culpa deles. Esa declaración de parte seviulles para eludir sancións severas e saldaron a súa responsabilidade cunha doazón de cen mil euros á Fundación Arao, creada pola Xunta para recoller fondos tras o episodio do Prestige. Poucas semanas despóis, a Xunta asinaba con eles un convenio segundo o que o Goberno galego poría os 12 millóns de euros necesarios para ampliar ata 310 metros o peirao de Brens - Cee aumentándolle o calado ata 12 metros, para que puidesen atracar barcos de ata 25000 toneladas.
Da contaminación segue sen saberse nada. Tras case catro anos de pescudas, a consellería de Medio Ambiente continúa sen dicir de donde veñen os verquídos. Os bancos de marisqueo de Cee e Corcubión tiveron que pecharse media ducia de veces entre finais de 2002 e xullo de 2006. A Unión Europea ten claro que as factorías de Dumbría e Brens, como mínimo axuda ó efecto invernadoiro. As autoridades da Comisión téñenas inscritas no rexistro Esper. Nesta lista figuran as industrias vixiadas pola súa polución. Unha vez ó ano Ferroatlántica ten que informar ás autoridades das súas emisións contaminantes ( sobre unha lista de cincuenta substancias) e Bruxelas fai públicos eses datos.
Pero no outono de 2006 todo isto perdeu importancia. As catro inundacións seguidas que sufriu Cee arrastraron á ría de Corcubión litros e litros de auga doce, con lama chea de borralla da grave vaga de incendios do verán, estragando os bancos marisqueiros nunha imaxe apocalíptica, parecida en todo á marea negra do Prestige.
Ferroatlántica S. L. , constituída en setembro de 1992, con factorías en España, México e Venezuela, produce ferroaliaxes que se utilizan en sectores como a siderurxia, o aluminio, as siliconas, os eléctrodos de soldadura, os semiconductores ou as células solares fotovoltaicas. Segundo se lee na web da compañía, ten moita sona o eléctrodo elsa, patentado por eles e usado en todo o mundo na producción de silicio. Tamén dispoñen de estudos propios sobre a aplicación de microsílice en formigón de alta resistencia. A capacidade de producción anutal chega ñas 167.000 toneladas de ferrosilicio, ás 40.000 de silicio metal, ás 215.000 de ferromanganeso, ás 170.000 toneladas de ferrosilicomanganeso, ás 16.000 de pasta de eléctrodos, ás 44.000 de microsílice e ás 10.000 toneladas anuais de pulverizados.
Os recursos enerxéticos de Ferroatlántica baséase no aproveitamento hidráulico dos cauces dos ríos Xallas e Grande en Galicia e Esera e Cinca en Aragón. A división de enerxía xestiona de maneira integral a producción, transporte e transformación da enerxía eléctrica do grupo. As centrais son automáticas. As presas, centrais e subestacións opéranse a distancia apoiadas polo persoal de mantemento a pe de instalación.
Ferroatlántica autoabastécese extraendo seixo industrial en Galicia das súas minas chamadas: Sonia, Conchitina, Esmeralda, Transmonte, Merlán e Cristina a través da sociedade Cuarzos Industriales e máis da mina de Serrabal da sociedade RAMSA, propiedade tamén do Grupo Villar Mir.
Por causa desta última, a de Serrabal, situada en Vedra e Boqueixón, interromperon as obras e estudaron mudar o trazado do tren de alta velocidade entre Ourense e Santiago. A liña pasaba polo xacemento de seixo e Ferroatlántica raclama nos tribunais a estratosférica cifra de 895 millóns de euros. A plataforma de concellos afectados polo AVE sostiña que o trazado apenas invadía o 10 ou 20 por cento do xacemento de seixo, uns 100 ou 200 metros dun total dun filón de tres quilómetros. A empresa di que a liña do ferrocarril pasa pola parte máis rendible desta mina, que produce o mellor seixo siderúrxico de todo o mundo co que abastecen as plantas de Sabón, Cee e Dumbría. Villar mir insinúa que os 40 postos de traballo de Serrabal e os 395 das tres factorías están en cuestións.
Como na política as afirmacións rotundas pouco duran, en abril de 2.006 cambioulle o aire ós cataventos. O Ministerio de Fomento desdíxose e anunciou que ía manter o trazado inicial, sobre a mina, que antes lle parecera inviable. O motivo disque era non buscar un distinto, que atrasaría dous anos o inicio das obras. Esta negociación foi relacionada en varios medios coa tramitación dos tres novos aproveitamentos hidroeléctricos do Xallas que solicitaran os de Villar Mir para crear outra central hidroeléctrica máis na presa de Castelo e ampliar as de Ponte Olveira e da Fervenza.

Enerxía eólica

2009-03-10T02:46:00.001-07:00

Vamos informandovos sobre o impacto da enerxía eólica nesta rexión:

A finais do 2003 a potencia eólica instalada no noso País era de 1.617 megavatios e había un total de 2.500 aeroxeneradores en territorio galego que viñan funcionando unas 2.750 horas ó ano. Daquela o futuro xa apuntaba cara plataformas mariñas en mar aberto para aproveitar mellor o vento. O que máis amola é que chantada semellante cantidade de parques que custaron preto dun millón de euros e crearon 2.200 postos de traballo, resulta que na primaveira do 2004, Rede Eléctrica de España descolgouse dicindo que é una producción de baixa calidade e que un simple curtocircuíto deixa os aeroxeneradores fora de servizo.
A APPA replicou cualificando de inapropiadas as recomendacións de Rede Eléctrica. Os productores din que a desconexión automática dos aeroxeradores ante perturbacións na rede prodúcese por exixencia da normativa vixente e pola necesidade de protexer as máquinas ante estes incidentes. Á Asociación de Productores de Enerxía Eléctrica Renovables tampouco lle gustou moito que a REE opine sobre a cantidade de enerxía que haxa que instalar en Galicia. Disque que se ocupe de que a integración na rede se faga como é debido, que ese é o seu cometido. De todos modos, no ano 2.006 algúns técnicos sosteñen que , cos aeroxeradores axeitados, os parques galegos poderían pronducir cinco veces máis do que producen ocupando o mesmo espazo.
No ano 2.004 España foi o Estado que máis potencia eólica instalou (2.065 megavatios), contando a de Galicia.
A finais dese 2.004 comezaron a filtrarse á prensa algunhas queixas do sector contra os “especuladores” que obtiñan licencias da Xunta de Galicia para venderllas a prezos millonarios despois ás empresas eléctricas.
O nacemento do Xallas está presidido polo Parque Eólico do Castelo, posto en marcha por Unión Fenosa no ano 2.001. En contra do que o seu nome indica, estes máis de vinte aeroxeradores orientados cara ó oeste están plantados nos montes Maior e Atalaia, en territorio dos Concellos de Coristanco e Tordoia.
En abril do 2.005 vendo a desfeita dos viraventos na montaña, os da ribeira comezaron a preocuparse tamén. As confrarías de pescadores da Costa da Morte reaccionaron contra dous estudos de instalacións de senllos parques eólicos mariños reclamando máis información, precisa e veraz, sobre o impacto real que poderían ter sobre a pesca e o mar as plataformas mariñas de enerxía eólica. O propio goberno galego coincidiu cos pescadores en que as plataformas proxectadas pola Administración Central prexudican os caladoiros.
O territorio galego é o quinto do mundo con máis potencia eólica instalada. A desconfianza que comeza a suscitar o aproveitamento modificou a estratexia das empresas do sector. Estas compañías das que só o 10% son firmas galegas, ofrecen investimentos de 3.000 millóns de euros a cambio de máis muíños e poren de ocupar máis montes. Pretenden conseguir 2.500 megavatios máis a cambio de crearen outros 2.500 postos de traballo.
Os ecoloxistas denuncian que cada unha das cen minicentrais que soportan os nosos ríos destrúe entre o 45 e 95% da fauna galega total. Iso non significa en cambio que os aeroxeradores sexan un maná divino sen repercusión no contorno.
No verán do 2.006 a Xunta pugnaba co Goberno Central para incrementar a xeración eólica de electricidade por riba do que Madrid lle permite.
Certo aire entre futurista e innovador dos viraventos brancos alentou tamaña proliferación deles por Galicia adiante. Aínda así, dentro dalgunha decada os nosos descendentes mirarán horrorizados a barbarie paisaxística e de mal gusto que perpetramos no afán de parecermos modernos.
Un estudo da Deputación da Coruña, presentado a finais de 2.005 polo profesor Manuel Lara, desvela que a Costa da Morte e Xallas teñen serias carencias enerxéticas. A zona precisa investimentos de 6,5 millóns de euros para pór como é debido a subministración de electricidade. Faltan transformadores, subestacións e interruptores que permitan illar as avarías. A iso haberá que engadirlle os custos dunha planta de gas licuado e unha mínima infraestructura de telecomunicacións que tire da “zona de sombra” boa parte do territorio de todos os concellos.
Estes datos contrastan cos 140 millóns de euros que ten previsto investir en Galicia Rede Eléctrica de España ata o ano 2.008 para mellorar a infraestrutura de “evacuación” da enerxía eólica e a das centrais das Pontes e Sabón.
É manifesta a cativa riqueza que o “feísmo” dos parques eólicos lle reporta a quen ten que vivir con eles no seu contorno: escaso beneficio como consumidor, e escaso tamén como habitante “integrado” no medio natural e rural que desmente a berros o discurso política e ecoloxicamente correcto dos muíños de vento.
Se existe un territorio que merece ser compensado coa creación dunha taxa sobre as empresas que explotan os seus recursos eólicos e hidráulicos é o do Xallas.

Curso final do río Xallas

2009-03-10T02:40:00.001-07:00

Na ribeira dereita do Xallas atopamos o río Hospital, na parroquia do Ézaro, cos seus afluentes : o Regato de Santa Lucía e o Rego de Rebordelos. Na mesma parroquia está o río Clemente e enfronte un pouco máis abaixo percorrendo a parroquia de Arcos e que á súa vez recibe augas do Aduaño. No Ézaro ademáis atópase a famosa Fervenza a través da cal o Xallas aflúe ó mar.

A canalización do Xallas impide contemplar o "cadoiro" (salto de auga) do Ézaro en toda a súa beleza, pero nalgunhas ocasións é posible ver cómo o río precipitase dende unha altura superior ós 100 metros de caída. Ó longo dos séculos foise formando un pozo que rebasa os 16 metros de profundidade. Forma logo unha pequena ensenada ata desembocar na plaia do Ézaro, ó pé dos impresionantes peñascos de O Pindo e Penafiel. A espectacularidade deste fenómeno e os acantilados que o rodean motivaron un sinfín de lendas e tradicións, nas que non está claro que hai de certo e que se debe á fantasía popular. O Pai Sarmiento no seu " Viaxe a Galicia" de 1745 di: " Non puiden acercarme a ver cómo se despeña, pero pasei moi cerca do sitio, e informeime, cae, non facendo un salto ou catarata, senon precipitandose e facendo un pozo de inmensa profundidade, e perigoso e levantando un como monte de escuma e polvoreda, pois o Ézaro leva moitísima auga".

Río Beba

2009-03-10T02:39:00.001-07:00

O Beba quizais sexa o rio máis importante dos propiamente mazaricanos: atravesa tres parroquias e o seu discorrer está sombreado pola presenza de Salgueiros (Salix atrocinarea) e Ameneiros (Alnus glutinosa) por importantes masas de carballos (quercus robur) e castiñeiros (castanea sativa), e por unha longa serie de obras arquitectónicas de coñecido valor;pero a obra máis importante é sen lugar a dúbidas ,a ponte de Pontenova.

Por esta ponte, situada nunha das paraxes máis encantadoras do rio, cruza o vello camiño que dende Corcubión ía ata Muros polo interior e con importantes paradas nas feiras de Ponteolveira, da Choupana e da Virxe do Monte. Camiño que aparece sinalado nos antigos mapas de Galicia e que funde as súas raíces no medievo. Época na que ten orixe esta ponte.Pénsase que a construción se pode situar a finais da Idade Media, alá polos séculos XIV ou XV.
A Pontenova articúlase cun único arco dunha luz duns 10 metros. As reducidas dimensións do curso do río non fan necesaria a presenza de tallamares, aínda que a ambos lados, tanto augas arriba como augas abaixo, sitúanse uns contrafortes que en grande medida atópanse embutidos nas calzadas de acceso á ponte, máis anchas que a ponte propiamente dita.
Unha característica moi singular desta ponte é a longa calzada pola que se accede á mesma ponte dende a marxe occidental do rio. Para que esta longa calzada pola que se accede á mesma ponte dende a marxe occidental do río. Para que esta longa estructura non fora un impedimento ó discorrer das augas os días de enchente, foi perforada por dous ocos que evacuaban a auga que sobordaba do cauce nas longas invernías, contribuíndo a un mellor saneamento e conservación de toda a estructura. O emprego do arco apuntado e a axeitada combinación de aparellos, que contribúen á creación dun perfil lixeiro e estilizado. Pero a Pontenova , a diferencia do que o seu nome indica non só é unha ponte, senón un conxunto de elementos que o converten nun lugar moi especial: a presa, a praia fluvial, os muiños, o parque infantil, o merendeiro,etc

Curso do río Xallas

2009-03-09T08:10:00.000-07:00

Seguindo co curso do río, pola marxe esquerda, percorrendo as parroquias de Coiros, Beba e Colúns atopamos o río Beba cos seus afluentes : Rego de Monteagudo, rego de Cibrán, rego das Culebras, rego de Bravo, rego de Tilleiro, río de Ribeiro, rego de Loureiro, rego de Brañas, rego das Bestas das Chaves, río de Bao, río de Gendil, rego de Bao de Serdón, rego de Corredo, regato de Coca de Muíño Vello e rego de Bao do Outeiro. Este río deixa as súas augas no Xallas á altura do encoro de Ponteolveira.

Ponteolveira

2009-03-09T02:44:00.001-07:00

"Velaquí me tendes
andiven de feira en feira
da Choupana a Baíñas
da Romás á Ponteolveira"
Popular

Os vales que forman ó seu redor os diferentes cursos fluviais, axeitadamente combinados coas pontes que foi necesario construir para comunicar as dúas marxes, foron dende sempre un bo lugar para o asentamento da poboación.
A pequena aldea limítrofe entre os concellos de Dumbría e Mazaricos pertence a este tipo de poboación. Aínda que nalgúns nomenclatores aparece denominada con tres topónimos diferentes: Ponteolveira para a zona da "ponte aló" , Mollón para a da "ponte acó" e Vista Alegre para a zona alta contígua a Mollón e con fermosa vista sobre o curso do río. Río que foi sempre punto de unión e, a pesar da riqueza de apelativos, a ponte e as súas circunstancias marcaron para sempre o lento fluír da vida a ambas marxes do Xallas.
Sobre a orixe desta ponte non hai datos concluíntes, hai autores, entre eles Artaza y Malvarez, que a sitúan na época romana e fala dunha suposta inscrición aparecida ó outro lado da ponte. Dato que aínda non foi corroborado polos especialistas e en todo caso, a obra que temos non conserva ningún elemento que poidamos considerar dese tempo.
Se as orixes romanas non están demasiado claras, o medievo parece que se aproxima un pouco máis.No ano 1286 o rei Sancho IV de Castela, concédelle a Muros importantes exencións encamiñadas ó impulso económico e social da vila, ademáis de outorgarlle un territorio para ser gobernado dende ela e que tamén contribuíra a súa prosperidade. A ese territorio pertencía Mazaricos e, precisamente, tiña na Ponteolveira un dos límites, de aí provén o topónimo Mollón, que tería un significado similar ó de marco e que dividía o alfoz de Muros que era do señorío do arcebispo de Santiago, da xurisdición de Corcubión que pertencía ó conde de Altamira.
Por estas mesmas datas, pola crecente importancia de Compostela no contexto espiritual de Europa, empezaría a cobrar importancia o camiño de peregrinación a Fisterra, que tería aquí na Ponteolveira unha das súas principais etapas. Camiño que se atopa recollido por diferentes cronistas, e totalmente xustificado dentro das diferentes tradicións que compoñen a historia do traslado dos restos de Santiago Apóstolo dende Xerusalén ata Galicia.
Na Idade Moderna xa comezamos a ter datos máis concretos sobre este encrave estratéxico. A ponte, tal e como se atopaba antes das desafortunadas obras de 1962, seguramente sexa de finais do século XVII ou de principios do XVIII. Construída con catro arcos de medio punto con contrafortes de planta triangular que reforzan a estrutura entre ollo e ollo. Ollos que son todos iguais e sobre os cales se depositaron diferentes materiais de recheo, formando o clásico perfil ascendente e descedente en forma de cumio que favorecía o saneamento da ponte.

Encoro de Ponteolveira

2009-03-02T09:07:00.001-08:00

O encoro de Ponteolveira érguese entre as parroquias de Olveiroa, Concello de Dumbría, e a parroquía de Colúns, concello de Mazaricos. O Xallas fai de fronteira administrativa. A cincocentos metros do encoro en liña recta, atopámos unha minicentral; alí remata a pista que pasa sobre o dique. Un aramado cun cadeado na cancela impide achegarse. A construcción deste encoro foi posterior ó da Fervenza. A superficie que avafa é mínima en relación ó da Fervenza. Ferroatlántica pretende ampliar esta central hidroeléctrica cunha potencia de 6500 quilvatios máis dos 2700 que xera actualmente.

Curso do río Xallas

2009-03-02T09:03:00.001-08:00

Un pouco máis abaixo das comportas da Fervenza, na parroquía de Olveira (Dumbría) recibe augas do río da Balsa. Pola outra banda, río abaixo aflúe ó Xallas o río de Mazaricos ( que á súa vez recibe augas do rego de Fontiño) percorrendo na súa viaxe as parroquias de Atán, Mazaricos e Corzón ( ámbalas tres no concello que lle da nomo ó río). Un pouco máis abaixo na parroquia de Olveira atopamos o encoro de Ponteolveira.

Os muíños da Maquía

2009-03-02T09:02:00.001-08:00

Despois da planta do Cabrexo, xusto na entrada do territorio de Brandomil chegamos ó Pozo do Grueiro. A curva que traza o río e a acumulación de auga no dique desvían esta pola canle dereita cara ós muíños de Bentín, pero tamén coécidos como os da Maquía.

Era un muíño de cinco rodas construído antes da guerra civil por Pedro Oreiro Bentín. Un dos rodicios foi substituído por unha dínamo para que tivesen luz eléctrica o propietario, a casa de Bentín, e os muiñeiros, a casa de Bautista. Cando había moito gran para moer a electricidade non chegaba ás casas. A maquía que debía pagar quen quixese moer alí era de un cuartillo por cada ferrado. Os Bautistas, os muiñeiros, cobraban do total de trigo e millo recadado ós clientes, ese global chamábase tulla. O Bentín dáballes un de cada tres ferrados. Os bos tempos coincidiron coa guerra civil. Os muiñeiros chegaban a gañar unhas dezasete mil pesetas, das daquela época, ó ano. Ingresábanas no único banco con sucursal próxima: Banco Olimpio Pérez, con sede en Compostela. O ferrado de trigo e de millo vendíase a 45 e 50 pesos.

Nos muíños da Maquía moeu xente de tan lonxe como Campo Longo, Fontecada, Baíñas ou As Maroñas. A seca do verán deixaba os seus muíños próximos sen auga. Estaban construídos sobre regatos que apenas levaban auga no verán. O caudal do Xallas aseguraba en cambio clientes todo o ano. O resultado foi unha demanda tal que había que esperar ata quince días para recoller a fariña do gran que deixaban para moer. Os sacos de millo e trigo amoreábanse na volta do muíño.

A Balsa do Cabrexo

2009-03-02T09:01:00.001-08:00

Logo de dixar o encoro da Fervenza o río discorre entre os concellos de Mazaricos e Dumbría, exercendo como fronteira administrativa. Augas abaixo, Dumbría atópase á dereita e Mazaricos á esquerda. A uns poucos quilómetros do embalse atopámos a Balsa do Cabrexo. A planta sobre o Xallas, coñecida como a Balsa do Cabrexo, está en territorio de Mazaricos, en San Cosme de Antes. É unha planta de xeración eléctrica de oitenta quilovoltioamperios (cuns 70 - 75 quilovatios) aberta no ano 1946 e que funcionou ata 1966. Ese ano morreu o pioneiro Avelino Pérez Tomé "O Cabrexo", que creou dende a nada unha pequena empresa eléctrica cunha xeración moi modesta e que agora xestionan os seus netos. Industrial Barcalesa S. L. sobrevive só como distribuidora ós seus abonados da enerxía que lle merca a Unión Fenosa. Só tiña catro metros de salto polo que a forza da auga para mover a turbina non era moita. A presa na que se erguía a planta foi entullada para que atravesase o río unha pista aberta coa concentración parcelaria. Cando xa non foi rendible, vendéronlla a un particular interesado no "permiso de augas" da Balsa. Pretendía facer unha piscifactoría alí. O proxecto non obstante resultou inviable pola enorme suma de diñeiro que pedían os donos das leiras estremas para venderllas. O lugar está a toxo e xestas, quedou alí a turbina vella oxidada, as silveiras soben polas paredes. Agora é unha cova de lobos.

Encoro da Fervenza

2009-03-02T09:00:00.003-08:00

Estes son dous videos do Encoro da Fervenza.

Embalse da Fervenza

2009-03-02T09:00:00.001-08:00

Aquí vos deixamos unha presentación de fotos quitadas no embalse da Fervenza nunha visita que fixemos. Esperamos que vos gusten.

Afluentes do Xallas na Fervenza

2009-03-02T08:59:00.001-08:00

O Xallas no Encoro da Fervenza ten algúns afluentes, que son os seguintes:
Pola dereita:
Á altura de Caneiro ó encoro recibe augas do regato de Ponte Caneiro, que á súa vez chéganlle augas do regato de Amelleiras, do rego de Fonte Espiño e do rego de Campos. Na aldea de Villarradín ten como afluente o regato de Budoira. En Orvellido o encoro recibe auga do arroio que leva o mesmo nome da aldea.
Pola esquerda:
Á altura da aldea de Ribadeza recibe augas do rego de Valiño. Na aldea de Espigas chéganlle augas ó embalse do rego de Muíño. En Petón do Prado de Bouza aflúe á fervenza o río de Abeleiras. Á altura de Castellós de Fervenza chega o río de Vacaneiro no que desemboca o rego de Lago ó que á súa vez leva as súas augas o rego de Malagueriso.

Encoro da Fervenza

2009-03-02T08:58:00.001-08:00

Se ollamos un mapa de Galicia a parroquia de Brandomil parece estar no extremo dunha inmensa lagoa. É o Encoro da Fervenza.
Esa lagoa desmesurada mingua coa seca do verán. Á parte, dende 1991, durante tres días de agosto o encoro retírase ata case desaparecer. Os habitantes da zona recuperan o territorio usurpado pola auga para celebraren a Festa da Fervenza. Se o nivel da auga está alto aínda, Ferroatlántica debe abrir as comportas do encoro para a celebración. A convocatoria consiste na actuación de orquestas de certa sona, a exhibición de cabalos, xincanas, comida típica, exposición de maquinaria agrícola, xantar e cea campestre..., e todo o que o adxudicatario da organización (tras pública poxa no Concello de Mazaricos) considere adecuado.
A festa é estrictamente laica, non honra santo ningún nin ten a longa tradición das romarías de Vilamaior ou de Santa Margarida de Muíño; a afluencia de público é extraordinaria.
Os encoros do Xallas actúan como válvulas reguladoras do caudal entre si. Todos pertencen á mesma empresa, á catalá Sociedade Española de Carburos Metálicos S.A. orixinariamente, e exclusivamente á madrileña Ferroatlántica do Grupo Villar Mir dende marzo de 1994.
O salto da Fervenza responde á autorización de aproveitaentos hidroelétricos do Xallas ditada pola administración franquista cunha resolución do Ministerio de Obras Públicas de 22 de outubro de 1958. As expropiacións que se executaron están amparadas pola Lei de Expropiación Forzosa de 16 de decembro de 1954, de aplicación no ano 1999 aínda, cando Ferroatlántica solicitou aumentar o aproveitamento eléctrico do río no encoro que segue ó da Fervenza, o Salto de Ponte Olveira. Esta segunda “válvula” foi autorizada con outra orde ministerial de Obras Públicas de 3 de xuño de 1959. O governo de Franco autorizaba o aproveitamento dun caudal de 15600 l/s. Ferroatlántica pediu un incremento de 35000 l/s adicionais, é dicir 50600 l/s en total.
Datos oficiais sobre o caudal do río Xallas:
Caudal máximo: 41512 l/s
Caudal mínimo: 3434 l/s
Pero centrémonos polo de agora no Encoro da Fervenza, onde tampouco nos han faltar motivos de espanto. Pasou bastante tempo entre a concesión administrativa e a inundación total ou parcial das parroquias de Brandomil, Brandoñas , Baíñas, Alborés, Os Baos e Olveira. As testemuñas falan de que empezou a encher en 1964 e que foi no ano 1965 cando completou o máximo nivel, cando se produce a chegada efectiva da auga ás últimas leiras e ás últimas casas. Esta descomedida balsa que asolagará leiras e lugares nutre a reserva de caudal que consome os seguintes encoros. No seu propio dique produce apenas 3600 quilovatios. Porén, Ferroatlántica conta con aumentar 6000 máis coas novas concesións, que inclúen a ampliación da minicentral da Fervenza. Pero voltamos ó proceso inaugural. No 2003 houbo que reforzar a estructora do dique que presentaba algunhas fendas perigosas.

Brandomil

2009-03-02T08:57:00.001-08:00

Aquí vos deixamos unhas fotos quitadas en Brandomil, esperamos que vos gusten.

Praia fluvial de Brandomil

2009-03-02T08:52:00.000-08:00

En Brandomil, aparte de todo o citado anteriormente, conta cunha praia fluvial, ó carón da ponte, que é moi visitada no verán.

Conta cun amplo aparcadoiro de area, á dereita da ponte hai un amplo merendeiro, dotado de mesas e asentos en pedra, barbacoas, unha fonte de auga potable.... todo isto está situado baixo unha carballeira de carballo do país, Quercus robur.

Á esquerda da ponte temos a “praia”, para que teña máis nivel de auga ten unha presa artificial a todo o longo do río, a diferenza da praia de Esmorode, esta presa permanece inalterable todo o ano, posto que é de formigón e non se abre no inverno. Ten varios accesos, por escaleiras de pedra ou por un desnivel de area.

Como punto positivo, aparentemente non se ve ningún verquido contaminante.

Como curiosidade cabe destacar unha praga de cangrexo americano.

A vexetación é a tipica de ribeira: Ameneiro (Alnus glutinosa), Bidueiro (Betula alba),Sauce chorón (Salix babilonica)... ; ademáis no merendeiro hai especies coma o Plátano de sombra (Platanus x hibrida), Carballo Americano (Quercus rubra), Carballo do país (Quercus robur)...

Outros encantos de Brandomil

2009-03-02T08:50:00.001-08:00

Sería moi inxusto decir que Brandomil só se limita a ter unha fantástica ponte, xa que ten moitos máis encantos, algúns deles, os máis destacados ímolos nomear a continuación. Nesta vila sitúan algúns historiadores a mansión de Grandimiro do Itinerario IV do emperador Antonio Caracalia, estos restos serían pertenecentes o século III, da calzada "per loca marítima". En realidade sí se atoparon restos romanos, entre os que destaca unha ara consegrada o deus celta Cosus. Ó lado dereito da ponte podemos atopar os restos dun castro celta, os cales non se atopan no seu mellor estado. Este castro foi romanizado debido ó forte asentamento deste pobo sufrido na zona, esto podémolo ver no Corpus de inscripcións romanas gravadas de Galicia, onde Brandomil ocupa un lugar moi importante, debido ás pedras gravadas que se atoparon no seus terrenos. Para os especialistas os testemuños epigráficos de Brandomil fan supoñe-la existencia dun núcleo de poboación procedente de fora da "Gallaecia" romana. Tódalas inscripcións son posteriores o século II despois de Cristo. Outro dato curioso, aínda que de unha importancia bastante inferior os que se recollen arriba, foi a aparición dun enorme mexilón de río atopado nas cercanía. Dito mexilón suponse que terá sobre uns cen anos de idade, sin duda un dos veciños máis vellos atopados na parroquia.

Ponte de Brandomil

2009-03-02T08:49:00.003-08:00

Unha vez que o Xallas deixa Santa Comba adentrase en Zas, concretamente na parroquia de Brandomil.
Sin duvida unha das primeiras imaxes que nos ven a cabeza cando pensamos en Brandomil é a da súa maravillosa ponte, que ten moita historia. Esta ponte pese a que leva o nome de “romana” non pertence totalmente a esta época, xa que aínda que pode ter algún fundamento, as características constructivas son propias do século XVI. A ponte consta de 3 arcos cunha luz de 8,20 metros tres deles, mentras que o cuarto é máis pequeño. Os tres arcos centrais, coinciden co cauce normal do río, e están formados por dúas roscas con uns 20 centímetros de voladizo. As bóvedas dos tímpanos son de sillería. Consérvanse ben os pretiles e un tramo de calzada que se alonga por un dos extremos chegando a cruzar a carretera principal. Ben coñecido é por todos que a ponte coa que actualmente nos podemos atopar non é a orixinaria , si non que é a reconstrucción feita despois da caída da orixinal, datando esta caída do ano 1989. Pese a todo a ponte sigue conservando o seu encanto e veleza orixinaria, aumentada agora por un cruceiro de pedra que repousa ó seu lado xunto con unha área de descanso. Este paraxe non lle é alleo a todos os visitantes que recibe, sobre todo durante os días non laborables. Agora todos vostedes quedan invitados a descubrir personalmente os encantos que se agochan neste rincón a entrada de Brandomil.

O Xallas deixa Santa Comba

2009-03-02T08:39:00.001-08:00

Seguindo augas abaixo, logo da praia fluvial de Esmorode, atopámonos na marxe dereita do río (baixando) coa parroquia de San Cristovo de Mallón; e á marxe esquerda coa parroquia de Santa María de Alón. O seu paso polas citadas parroquia recorre as aldeas de San Cristovo, Tapia e Truebe ( Mallón) e Alón de Arriba e A Cruzada.

O río Abuín, principal afluente do río Xallas, nace na Pedra do Penedo, na aldea de A Illa. No seu nacemento chámase Rego da Illa. Rodea a parroquia de Freixeiro, pasa polas parroquías de Ser e Alón e ó seu paso por Truebe (parroquia de Mallón), serpentea 19 km para desembocar no Xallas.

Antes de adentrarse no concello de Zas, o río percorre a aldea de Castiñeira, pertencente á parroquia da Pereira.

Praia de Esmorode

2009-03-02T08:38:00.001-08:00

Outra praia fluvial ,das dúas cas que conta o río Xallas ó seu paso por Santa Comba, é a de Esmorode. Atópase na parroquia de Alón. Ésta praia está mellor conservada e coidada que a de San Salvador. Conta cun amplo aparcadoiro, e unhas escaleira que conducen dende dito aparcadoiro ata o merendeiro, é un merendeiro de grandes dimensións, dotado de mesas e asentos de pedra,catro barbacoas, uns servicios que en época de verán tamén son empregados coma vestiarios, unha fonte de auga potable.
Esta praia conta cunha pequena zona de area, baixando do aparcadoiro á esquerda pegada á ponte que é empregada como acceso á auga, aínda que tamén conta cun par de escaleira ó igual que a de San Salvador.
Á dereita da praia hai unha pequena presa que atravesa todo o río, no inverno está aberta pero no verán tápiase para que suba máis o nivel da auga e mellorar o baño.
Como aspecto negativo desta praia, imos criticar dous vertidos de xurro, que se poden observar dende o merendeiro da praia, das fincas que hai enfronte desta, e que aparte de ser un problema de contaminación é un problema estético para a xente que acode alí.

A vexetación é a tipica de ribeira: Ameniro (Alnus glutinosa), Bidueiro (Betula alba),Sauce chorón (Salix babilonica)... ; ademáis no merendeiro hai especies coma o Plátano de sombra (Platanus x hibrida), Carballo Americano (Quercus rubra), Carballo do país (Quercus robur)...

Praia de San Salvador

2009-03-02T08:36:00.000-08:00

Un pouco máis abaixo na parroquia de Padreiro (St. Comba) na aldea de San Salvador hai unha praia fluvial que recibe o nome da mesma aldea. Dita praia conta cun pequeno merendeiro. Está dividida en dous por unha lado, vindo da aldea de San Salvador á esquerda da ponte, está a parte da praia máis “adaptada” ó baño. Conta cunha pequena praia artificial de area de canteira. Ó outro lado temos o merendeiro, atópase baixo unha carballeira (Quercus robur), conta cunhas cantas mesas e asentos de pedra, unha barbacoa cuberta,etc.Tamén ten unha pequena escaleira que baixa dende o merendeiro ata a auga. Desta beira recibe augas do río Amarelle. É unha boa zona para pasar un rato tranquilo e disfrutar da natureza, así como realizar comidas, merendas...

A vexetación de galería máis abundante é: Ameneiro (Alnus glutinosa), Bidueiro (Betula alba), Sauce chorón (Salix babilonica), Piñeiro americano (Pinus radiata), Salgueiro (Salix atrocinerea), Silvas (Rubus sp.), etc.

Curso do Xallas

2009-03-02T08:35:00.000-08:00

O río Xallas logo de nacer recorre a parroquia de Bazar en dirección SO, vánselle agregando pequenos regos entre eles o Regueira. Logo recorre a parroquia de Castriz onde recibe as augas do afluente máis importante, o Mira, pola dereita. Este porta auga procedente da lagoa de Alcaián e no seu cauce máis baixo recibe auga do río Esternade e desembocan no Xallas. Ambos ríos nacen no concello de Coristanco (Comarca de Bergantiños).

Nacemento do río Xallas

2009-03-02T08:34:00.001-08:00

A maioria dos datos que temos coinciden en que o río Xallas nace no concello de Santa Comba no chamado Monte Castelo, pola confluéncia de tres pequenos ríos: o Castiñeiras, o Bazar e o Vilamaior a uns 440 metros de altura.
Por outra banda hai outra versión que di que nace a unha altitude de 411 metros de altitude nas seguintes coordenadas: 43º 04´ 28´´de latitude norte, 8º 42´22´´ de lonxitude oeste.
Como podedes comprovar son varias as teorías sobre o nacemento do río Xallas, hai máis pero parecennos máis coherentes estas dúas a parte de que contrastamos a información e son varias persoas e persoeiros que coinciden.
De todos xeitos un fin de semana decidimos ir na procura do nacemento do río pero foinos completamente imposible atopalo. Preguntamos a varios veciños da zona que nos comentaron máis ou menos onde se atopaba o nacemento do río. Dirixímonos alí e atopámonos con que o acceso era completamente imposible debido á maleza que había no lugar; e ademáis ninguén sabia concretamente o lugar, todos coincidían no Monte Castelo pero ninguén coñecía o sitio concreto.

Perfil lonxitudinal

2009-03-02T08:22:00.000-08:00

É sen dúbida, un dos perfís máis orixinais de Galicia e quizáis da Península Ibérica. Este río senil, maino … cunha pendente media do 1,6 % na cabeceira e do 0,26 % no curso medio, acada un pulo xuvenil para fendelo duro granito bitítico ( moi rico en seixo) da desembocadura. Xa dende a cota dos 200 m forma unha ampla converxidade que se vai acentuando cara á desembocadura. Deste xeito acada ata os 140 m un 2 % de pendente, a partir daquí un 11%. O Xallas, co seu pequeño caudal, incapaz de romper o granito do Pindo, traduce o seu curso nunha espectacular fervenza, quizáis a máis fermosa de Galicia.

Límites da cunca

2009-03-02T08:07:00.001-08:00

Dende a Ponte Ézaro a divisoria da cunca, pola marxe dereita,comezaa a manifestarse claramente co impoñente macizo granítico do monte Pindo, o Olimpo dos deuses galegos, ó decir do mestre Otero Pedrayo, dende o seu cumio da Mamoa (641 m) diríxese cara ó SE polo Petón de Cornes (445 m) e o Alto de Adraño ( 503 m). Fai logo unha incurvación arrodeando polo sur as fontes do río Beva ata o Alto dos Confurcos, onde toma unha decidida dirección NE debuxándose de maneira moi indecisa polas Brañas de Gosende que parten augas entre o río Abuín e o río Trece (afluente do río Barcala) ata acadar o monte Boiro (527 m). A partin deste punto a divisoria márcase moi nítidamente: formada polo bordo da fractura meridiana o pé da cal corren as augas do Dubra. Seguen os lindes polo monte Castelo (569 m) onde teñen orixe as nacentes do Xallas e, logo, rodeando a lagoa de Alcaián ou Braña Rubia, acadan o alto de Campelo ( 449 m) separando as augas que van ó río Anllóns, e dirixíndose, de seguido, ó SO ata o cumio do Couso (538 m)

Unha serie de fallas de dirección NO / SE, concretamente tres segundo NONN, sitúandose ó pé do bordo N ergueito da Meseta de erosión co que resulta, por unha parte, un descenso en sucesivos chanzos dende as penechairas ata a comarca de Bergantiños, e , por outra, que toda a cabeceira do Xallas presenta unha imaxe de alteriosos “horst” ben configurado pola disposición das fracturas que o arrodean.

Dende o Couso a divisoria camiña cara o SO facéndose tortuosa e indecisa, e separando as cuncas do río Grande e o do río de Castro ata acada-lo monte da Croa (432 m). Torce cara ó sur e polo alto da Cruz (563 m ) e a Corvaliza (472 m) acabala os montes de Buxantes ata acadar de novo a Ponte do Ézaro.

A cunca así delimitada ten unha extensión de 504,2 km² cun índice de alongamento do 0,39.Presenta unha lixeira asimetría a favor da banda esquerda que posúe os afluentes máis longos: na marxe dereita os de maior lonxitude son o río Mira con 8 km e o río García con 9 km pola esquerda o Abuín con 19,5 km e o río Beba con 16 km.

O río colector que a drena ten unha lonxitude de 64,5 km contando a cabeceira do río Bazar. O seu índice é de gran sinuosidade 1,62 e a súa pendente media é de 0,68 % que se tradice nos seguintes tramos do perfil.

Introdución ó río Xallas

2009-03-02T07:59:00.003-08:00

En primeiro lugar gustaríanos comentar que é pouca a información ( e en ocasións errónea) que aporta a administración sobre o río Xallas e a comarca que leva o mesmo nome. Xa foron varios os histos de auga por segundo e tamén posúe un gran desnivel sobre todo no seu último tramo. Este desnivel é aproveitado por diferentes centrais hidroeléctricas, seis en concreto, que producen 133.000 kw de potencia. riadores,escritores e demáis os que indagaron sobre este río e a súa comarca.O río xallas é un pequeno río do noroeste de Galicia situado na provincia da Coruña.Ten 65 km de longo,posúe unha cunca de 504 km2,un caudal de entre 41.512 e 3.434 litro

Características xerais da hidrografía galega

2009-03-02T07:44:00.000-08:00

As características tectónicas e morfolóxicas do país galego e mailos seus trazos climáticos, pluviométricos en particular, son os dous grandes factores que condicionan o dispositivo hídrico da nosa rexión.

A disposición das unidades orográficas, cunha orla montañosa setentrional e occidental discorrendo próxima ó litoral dende a Serra do Xistral ata a do Faro de Avión, e un máis destacado conxunto oriental e sudoriental, dende a Serra de Meira ata a do Xurés, facilita a configuración de abundantes centros dispersores de augas, que envían en tódalas direccións multitude de cursos fluviais, aínda que de curto percorrido, coa coñecida excepción do pai Miño.
A litoloxía ou natureza do rochedo tamén inflúe na escorrentía e no trazado seguido polos ríos. É sabido que as rochas impermeables (como é o caso das pizarras ou das arxilas) teñen dificultades para rete-la auga, polo que esta reverte de contado ós cursos fluviais. Pola contra, a permeabilidade dos materiais calcareos, de escasa presenza en Galicia, fai que unha gran cantidade das augas superficias desapareza por infiltración ou absorción, aínda que esta perda pode verse substituída por unha circulación hídrica hipoxea.
Ademáis, os materiais xeolóxicos brandos ofrecen unha escasa resisitencia á actividade erosiva dos ríos, que poden así ensanchar amplamente o seu cauce. Pero no caso de as seren duras, as correntes fluviais que circulan sobre elas vense na obriga de cortalas verticalmente, nun proceso de forte encaixamento favorecido ás veces por un mecanismo epixénicos de antecedencia.
Por outra banda, a actuación dos procedementos tectónicos sobre os materiais litolóxicos que configuran o territorio galego orixinou a aparición dunha intensa fracturación de idade tardihercínica e neóxena-cuaternaria, acompañada dunha estructuración en bloques. Estes fenómenos son, en definitiva, os responsables do trazado de moitas canles de auga, por un lado, e dunha marcada compartimentación das numerosas cuncas fluviais, por outro.
Ademáis, a rede fluvial galega caracterízase por presentar unha gran variabilidade das fases do "ciclo erosivo" ó longo do percorrido dos distintos cursos de auga. Como é sabido, DAVIS concebía o ciclo de erosión como unha cadea de estadios que se suceden nunha orde irreversible. Así, o curso alto dos ríos, con fortes pendentes e unha elevada potencia que lles permite levar a cabo neste tramo unha vigorosa excavación e un afondamento dos seus vales, estaría relacionado coa fase de "xuventude"; ó llongo do curso medio regularízase o perfil lonxitudinal da corrente e, xa que logo, a capacidade erosiva disminúe, coa conseguinte suavización das vertentes; este curso correspondería a unha etapa de "madurez", e , finalmente, o curso baixo, coincidente cunha lenta diminución das pendentes nos perfís lonxitudinais dos ríos, reprersentaría o estadio de "vellez".
Pero en Galicia (e esta é unha das grandes orixinalidades da nosa rexión) boa parte dos ríos nacen "vellos" e teñen un curso senil no seu primeiro andar para, ós poucos, iren rexuvenecendo ó longo do seu percorrido, contradicindo explicitamente a inexata teoría davisiana. Pensemos no Xallas, quizáis o único río de Europa que, nacendo " vello", morre nunha fermosa e xuvenil fervenza no intre de se botar no mar.
En realidade, os procesos tectónicos e mailas variacións climáticas ocorridas no transcurso dos tempos xeolóxicos veñen se-los factores fundamentais, aínda que non únicos dun acusado dinamismo xeomorfolóxico que está moi lonxe do abstracto e idealizado sistema da "erosión normal".
No que se refire ós trazos climáticos, as precipitacións abundantes ( notablemente reforzadas en ocasións pola altitude e máis pola orientación dos saltos de nivel topográficos e das aliñacións montañosas) e, polo xeral, ben distribuídas ó longo do ano, son as circunstancias que posibilitan a existencia dunha ampla e densa rede fluvial, constituída por numerosos ríos, regos e regatos que permiten calificar a Galicia como " o país dos dez mil ríos" (CUNQUEIRO).
Ademáis, ó seren as chuvias as que normalmente constitúen a única fonte de alimentación dos ríos, estes amosan un réxime de tipo pluvial atlántico ou oceánico, caracterizado pola abundancia e regularidade dos caudais, con augas altas no inverno e moderada estiaxe nos meses do verán. Tan só nos cursos fluviais procedentes das serras orientais e sudorientais, cunha nivosidade importante nos meses máis fríos do ano, aparece un factor de alimentación engadido, de carácter nival, que proporciona a estes ríos un réxime de tipo pluvionival, con augas altas invernais provocadas polas chuvias, que se continúan durante a primavera debido á incorporación a tales canles fluviais da auga procedentes da fusión das neves.
En realidade, o clima é o factor que condiciona dun xeito máis forte as características da rede hidrográfica galega. Os nosos ríos constitúen unha nidia expresión dos caracteres climáticos de Galicia e traducen directamente nos seus réximes esas mesmas variables climáticas.
Así, na vertente cantábrica, que amosa o clima máis puramente oceánico de GAlicia e ofrece, polo tanto, a maior regularidade térmica e pluviométrica, os ríos responden perfectamente a estas condicións. En efecto, estas correntes fluviais presentan un caudal relativo medio anual que nos dá un promedio de case 26 l /seg / Km(cadrados), en tanto que a media dos seus coeficientes mensuais de caudal corresponden á estiaxe é de 0.28 .
Pola contra, os ríos que se botan nas Rías Baixas, dende o Tambre ó Miño, sometidos xa as notables influencias mediterráneas malia recibiren de cheo as depresións atlánticas, acusan apreciables estiaxes. Deste xeito, o promedio dos coeficientes mensuais de caudal no período de augas máis baixas é neste cursos fluviais de tan só 0.13 , cando os seus caudais relativos medios anuais ofrecen unha media duns 40l/seg/Km(cadrado).
Como era de agardar, os ríos do Arco Ártabro e Fisterrán manteñen unha posición intermedia: o seu caudal relativo medio anual permítenos obter un promedio de 29l/seg/km(cadrados), mentres que os coeficientes mensuais de caudal correspondentes ás respectivas estiaxes proporciónannos unha media de 0.20.
Por último, o complexo Miño-Sil, pola amplitude da súa cunca e pola diversidade de áreas climáticas que atravesa, ofrece unha lóxica variabilidade no seu comportamento hídrico ó longo dos distintos tramos do seu percorrido, tal como trataremos de poñer de relevo no lugar correspondente deste estudo.

Xeografía de Dumbría

2009-03-02T07:41:00.000-08:00

Dumbría ten un relevo accidentado no que se alternan montes, moitos destes repoboados con pinares, grandes pradeiras e vales con diversos cultivos, millo, centeo, patacas e fabas. Entre o gando predomina o vacún e o porcino.
A extensión do termo municipal é grande, 125.1 km cadrados, pero a poboación relativamente escasa, 4.250 habitantes, o que lle da unha pequena densidade de poboación de 33.97 habitantes por kilómetro cadrado. O clima ten as características propias das zonas próximas á costa. A oscilación térmica aumenta lixeiramente, excepto no punto costeiro do Ézaro, e ainda que as choivas alcanzan os 2.000 milímetros anuais, producese unha notable disminución da auga caída durante os meses de xullo e agosto, chegando a darse o fenómeno da aridez estival. O río principal é o Xallas que recorre todo o linde meridional do municipio, dende o embalse da Fervenza, construído en 1.996, ata a súa espectacular desembocadura na fervenza do Ézaro. Ó largo do seu percorrido sucedense os embalses (Ponte Olveira, Castrelo) e as centrais eléctricas (Xallas e Ézaro). Ó Xallas van a darlle todos o regatos da mitade meridional do municipio, mentres que polo norte é o río Castro o que marca o linde co municipio de Muxía. Entre ambos, o pequeno río de Brens baixa polo val de Buxantes ata desembocar na ensenada de Brens, dentro do municipio de Cee. Ademáis das produccións agrícolas, gandeiras e forestais, a da enerxía eléctrica, ten Dumbría unha reducida saída ó mar no Ézaro cun pequeno porto pesqueiro, e un monte Pedriña, cerca de Hospital, unha factoría de Carburos Metálicos.

Situación de Dumbría

2009-03-02T07:39:00.001-08:00

Atopámonos no térmo municipal de Dumbría na carretera C-552 de A Coruña a Fisterra, a 78 Km da capital. Durante dez kilómetros atravesamos terras de Dumbría, dende o alto de Entrecosta cara Codesos, do municipio de Cee. Esta é a principal vía de comunicación. Pero si nos queremos acercar a Dumbíra dende o sur, teremos que partir de Santiago e seguir o recorrido de Noia, Serra de Outes, Pino de Val e Mazaricos, con unha distancia de 76 kilómetros.

Entre as carreteras interiores do concello o eixe principal formao a que arranca da C-552 no kilómetro 83, cara Noia. Pasa pola capital municipal e baixa cara o sur, atravesa o río Xallas por Ponte Olveira e segue camiño da Serra de Outes. En Ponte Olveira recibe a de Baíñas e Antes, no alto de Hospital, a que sobe dende Brens por Buxantes.

Xeografía de Mazaricos

2009-03-02T07:37:00.000-08:00

O relevo de Mazaricos é accidentado e montuoso, cunha altura media que oscila entre os 300 e os 400 metros. A única excepción é a espaciosa veiga que se desplega ás riberias do Xallas. A el van todas as augas do termo municipal, si exceptuamos as do río Santabaia, que forma o pequeno val de Chacín orientado cara a ría de Muros e Noia. As máximas alturas atópanse nos montes da Ruña (641metros). O macizo do Pindo e a súa prolongación cara o sur, separan a Mazaricos da ensenada de Carnota e do mar.

A poboación de Mazaricos é de 6.662 habitantes, diseminados pola súa superficie de 191,6 kilómetros cadrados, sen ningunha aglomeración urbana importante. En extensión é o terceiro da provincia, despóis de Santiago e Santa Comba, mentres que a densidade de poboación, 34,7 habitantes por kilómetro cadrado é unha das máis baixas.
O clima é oceánico húmido, propio das comarcas galegas próximas á costa atlántica. As precipitacións caracterízanse pola súa grande oxcilación. Moi frecuentes en inverno, descende notablemente durante os meses estivais, sendo a media anual próxima ós 2.000 milímetros. As oscilacións térmicas son lixeiramente máis contrastadas que na costa, rexistrándose algúns días de xeada, ainda que poucos en inverno.
A ocupación das xentes de Mazaricos é casi exclusivamente agrícola e ganadeira, e en segundo termo, a actividade forestal.

Situación de Mazaricos

2009-03-02T07:36:00.000-08:00

O concello de Mazaricos atópase ó sur dos de Zas, Vimianzo, e Dumbría, e ó norte de Muros e Outes. Linda ó oeste co de Carnota e ó este co de Santa Comba e Negreira. A principal carretera que atravesa o térmo municipal é a de Serra de Outes a Dubría, que se cruza en Pino de Val coa que vai de Coristanco a Muros. Por esa última a distancia a A Coruña é de 85 kilómetros e a Santiago por Noia, 62 kilómetros. Si se quere acceder a Mazaricos pola carretera C-552, de A Coruña a Fisterra, habrá que desviarse en Dumbría e continuar en dirección a Noia 16 kilómetros máis.

A capital municipal resideu en varios lugares. O primeiro foi Outeiro, da parroquia de Mazaricos. Logo pasou á aldea de Beba, na parroquia do mesmo nome. Retornou a Atán, lugar casi unido a Outeiro, e finalmente quedou establecida en A Picota.

Situación de Zas

2009-03-02T07:35:00.001-08:00

O concello de Zas atópase situado na zona central da Costa da Morte e linda cos municipios de Cabanas de Bergantiños ó norte; Coristanco e Santa Comba ó leste; Mazaricos ó sur e Vimianzo e Laxe ó oeste.

É un territorio de forma moi alongada na dirección norte – sur, onde destaca a altura do Pico de Meda.

Conta cun total de 16 parroquias, as do norte situadas ó longo do río Grande, e as do sur, situadas ó lado do Xallas. As parroquias son: San Pedro de O Allo, Santa María de Baio, San Pedro de Brandomil, Santa María de Brandoñas, Santiago de Carreira, Santa María de Gandara, Santa María de Lamas, Santiago de Loroño, Santa María de Mira, San Tirso de Muíño, San Cremenzo de Pazos, San Martiño de Meanos, Santa Sía de Roma, Santo Adrián de Castro, San Pedro de Vilar e Santo André de Zas.

Conta con tres núcleos urbanos destacados, que son Baio, Zas e Brandomil.

É un concello evidentemente agrícola e gandeiro, aínda que tamén hai unha parte da poboación adicada á industria, ó comercio e á hostalaría, concentrada, sobretodo en Baio.

Xeografía de Santa Comba

2009-03-02T07:33:00.000-08:00

A xeografía de Santa Comba caracterízase polo seu relevo relativamente chan, amesetado e con suaves ondulacións. Cunha altitude sobre o nivel do mar entre 300 e 500 m. O clima é atlántico moi húmido propio das zonas costeiras de Galicia. As precipitacións son moi abundantes sobre todo entre os meses de novembro a febreiro.

O río Xallas nace no seu termo municipal, que o cruza de noroeste a suroeste. A súa cabeceira está nas parroquieas de Bazar e Vilamior. Recibe augas, ó seu paso por Santa Comba, dos ríos Mira, Guisande, García, Vilar e Abuín. Case a mitade da conca do Río Xallas, 504 km cadrados, atópanse no municipio de Santa Comba.

O río Abuín, principal afluente do río Xallas, nace na Pedra do Penedo. No seu nacemento chamase Rego da Illa. Rodea a parroquia de Freixeiro, pasa polas parroquias de Ser e Alón e ó seu paso por Truebe (parroquia de Mallón), serpentea 19 km para desembocar no Xallas.

Situación de Santa Comba

2009-03-02T07:31:00.000-08:00

Agora vamos a comentarvos un pouco sobre a situación e a xeografía dos catro concellos polos que pasa o río Xallas ( Santa Comba, Zas, Mazaricos e Dumbría).

Santa Comba é un municipio que pertence á Comarca do Xallas, xunto co concello de Mazaricos, ambos na provincia de A Coruña.

Atópase nas coordenadas 42º 34´ 00´´ Norte e 05º 09´ 00´´ Oeste.

A súa capital municipal é Santa Cataliña da Armada, hoxe fusionada co núcleo poboacional de Santa Comba, situada case no centro xeográfico do municipio.

Este concello atópase moi ben comunicado, a 62 kilómetros de A Coruña, a 28 kilómetros de Santiago de Compostela (ambas cidades contan con aeroporto) e a 68 kilómetros do Cabo de Fisterra.

Conta con 17 parroquias: Santa María de Alón, San Vicente de Arantón, San Mamede de Bazar, San Pedro de Cícere, San Martiño de Fontecada, San Fins de Freixeiro, San Xoán de Grixoa, Santa María de Grixoa de Esternade, San Cristovo de Mallón, Santa María de Montouto, San André de A Pereira, San Salvador de Padreiro, San Xulián de Santa Sabiña, San Pedro de Ser, Santa María de Vilamaior e San Pedro de Xallas de Castriz.

Esquema do río Xallas

2009-03-02T07:29:00.000-08:00

Neste proxecto temos pensado tratar todos os puntos citados na marxe dereita (Índice), pero pode haber algún tipo de modificación, podense aumentar ou disminuir os puntos, cambialos de orde, etc.

Presentación

2009-03-02T07:27:00.000-08:00

Nós, Francisco Romar e Rocío Torreira, imos enfocar o noso proxecto cara a investigación da cunca do río Xallas, ó seu paso polos concellos de: Santa Comba, Zas, Mazaricos e Dumbría, e curiosidades destes lugares. Centrarémonos un pouco máis no concello de Santa Comba, xa que é o máis próximo a nos e o que máis nos gustaría promocionar. O río Xallas ata finais do s. XX foi o único río de Europa que desembocaba en fervenza no Ézaro, pero dende que fixeron o encoro de St. Uxia aflúe aó mar por tubos, xa que deste xeito poden aproveitar a forza da auga para crear enerxía eléctrica. Esperamos que vos guste moito o noso traballo.